Bài 15. AlkaneHóa học 11 · Kết nối tri thức với cuộc sống

Ghi nhớ trọng tâm

• Alkane là hydrocarbon no, mạch hở, chỉ có liên kết đơn, công thức chung CnH2n+2 (n ≥ 1). Các liên kết C−C, C−H đều là liên kết σ, góc liên kết quanh mỗi carbon khoảng 109,5°.
• Tên mạch chính C1 đến C10: methane, ethane, propane, butane, pentane, hexane, heptane, octane, nonane, decane. Nhóm thế thường gặp: methyl (−CH₃), ethyl (−C₂H₅).
• Gọi tên: số chỉ vị trí nhánh + tên nhánh + tên mạch chính + ane, như 2-methylbutane. Mạch chính là mạch dài nhất, đánh số từ đầu gần nhánh hơn; nhiều nhánh giống nhau dùng di, tri; các nhánh khác nhau viết theo thứ tự chữ cái.
• Phản ứng thế halogen khi chiếu sáng hoặc đun nóng: CH₄ + Cl₂ → CH₃Cl + HCl (ánh sáng); với alkane có nhiều loại carbon, nguyên tử H ở carbon bậc cao hơn dễ bị thế hơn.
• Cracking bẻ gãy mạch carbon tạo alkane và alkene nhỏ hơn; reforming biến alkane mạch không nhánh thành mạch nhánh, mạch vòng. Phản ứng cháy: CnH2n+2 + (3n+1)/2 O₂ → nCO₂ + (n+1)H₂O, toả nhiều nhiệt.
• Alkane là thành phần chính của khí thiên nhiên, dầu mỏ, dùng làm nhiên liệu và nguyên liệu hoá dầu. Đốt nhiên liệu trong động cơ sinh CO, NOx, bụi mịn gây ô nhiễm không khí.