Lịch sử Triều Tiên – thời Joseon

• 건국하다

  geongukada

  HVkiến quốcHán tự 建國

  lập quốc, dựng nướcđộng từ

  이성계는 1392년에 조선을 건국했다.

  Iseonggyeneun 1392nyeone joseoneul geongukaetda.Yi Seong-gye lập nên Joseon năm 1392.

• 즉위하다

  jeugwihada

  HVtức vịHán tự 卽位

  lên ngôiđộng từ

  세종은 1418년에 즉위했다.

  Sejongeun 1418nyeone jeugwihaetda.Vua Sejong lên ngôi năm 1418.

• 재위

  jaewi

  HVtại vịHán tự 在位

  thời gian trị vìdanh từ

  영조는 재위 기간이 가장 긴 조선의 왕이다.

  Yeongjoneun jaewi gigani gajang gin joseonui wangida.Vua Yeongjo là vị vua Joseon trị vì lâu nhất.

• 승하하다

  seunghahada

  HVthăng hàHán tự 昇遐

  băng hà (vua mất)động từ

  세종은 1450년에 승하하였다.

  Sejongeun 1450nyeone seunghahayeotda.Vua Sejong băng hà năm 1450.

• 집현전

  jiphyeonjeon

  HVtập hiền điệnHán tự 集賢殿

  Tập Hiền điện (viện học thuật thời Sejong)danh từ

  집현전 학자들이 여러 책을 편찬했다.

  Jiphyeonjeon hakjadeuri yeoreo chaegeul pyeonchanhaetda.Các học giả Tập Hiền điện đã biên soạn nhiều sách.

• 편찬하다

  pyeonchanhada

  HVbiên toảnHán tự 編纂

  biên soạn (sách, sử)động từ

  조선은 왕이 죽은 뒤 실록을 편찬했다.

  Joseoneun wangi jugeun dwi sillogeul pyeonchanhaetda.Triều Joseon biên soạn thực lục sau khi vua băng hà.

• 실록

  sillok

  HVthực lụcHán tự 實錄

  thực lục (biên niên sử triều đại)danh từ

  조선왕조실록은 세계기록유산으로 등재되었다.

  Joseonwangjosillogeun segyegirogyusaneuro deungjaedoeeotda.Joseon Vương triều Thực lục được ghi danh là Di sản tư liệu thế giới.

• 사관

  sagwan

  HVsử quanHán tự 史官

  sử quandanh từ

  사관은 왕의 말과 행동을 빠짐없이 기록했다.

  Sagwaneun wangui malgwa haengdongeul ppajimeopsi girokaetda.Sử quan ghi chép không sót lời nói và hành động của vua.

• 사료

  saryo

  HVsử liệuHán tự 史料

  sử liệudanh từ

  실록은 조선 연구의 가장 중요한 사료이다.

  Sillogeun joseon yeonguui gajang jungyohan saryoida.Thực lục là sử liệu quan trọng nhất để nghiên cứu Joseon.

• 양반

  yangban

  HVlưỡng banHán tự 兩班

  lưỡng ban (tầng lớp quý tộc văn võ)danh từ

  양반은 과거를 통해 관리가 되었다.

  Yangbaneun gwageoreul tonghae gwalliga doeeotda.Lưỡng ban làm quan qua khoa cử.

• 신분제

  sinbunje

  HVthân phận chếHán tự 身分制

  chế độ đẳng cấp thân phậndanh từ

  조선은 엄격한 신분제 사회였다.

  Joseoneun eomgyeokan sinbunje sahoeyeotda.Joseon là xã hội đẳng cấp nghiêm ngặt.

• 노비

  nobi

  HVnô tìHán tự 奴婢

  nô tìdanh từ

  노비는 재산처럼 사고팔리기도 했다.

  Nobineun jaesancheoreom sagopalligido haetda.Nô tì có khi bị mua bán như tài sản.

• 과거제

  gwageoje

  HVkhoa cử chếHán tự 科擧制

  chế độ khoa cửdanh từ

  과거제는 1894년 갑오개혁 때 폐지되었다.

  Gwageojeneun 1894nyeon gabogaehyeok ttae pyejidoeeotda.Chế độ khoa cử bị bãi bỏ trong cải cách Giáp Ngọ năm 1894.

• 왜란

  waeran

  HVoa loạnHán tự 倭亂

  Oa loạn (cuộc xâm lược của Nhật)danh từ

  임진왜란은 7년 동안 이어졌다.

  Imjinwaeraneun 7nyeon dongan ieojyeotda.Nhâm Thìn Oa loạn kéo dài 7 năm.

• 의병

  uibyeong

  HVnghĩa binhHán tự 義兵

  nghĩa binhdanh từ

  전국 곳곳에서 의병이 일어나 나라를 지켰다.

  Jeonguk gotgoseseo uibyeongi ireona narareul jikyeotda.Nghĩa binh nổi dậy khắp nơi để bảo vệ đất nước.

• 붕당

  bungdang

  HVbằng đảngHán tự 朋黨

  bè đảng (phe phái chính trị)danh từ

  붕당 사이의 대립이 갈수록 격해졌다.

  Bungdang saiui daeribi galsurok gyeokaejyeotda.Đối lập giữa các bè đảng ngày càng gay gắt.

• 탕평책

  tangpyeongchaek

  HVđãng bình sáchHán tự 蕩平策

  chính sách Đãng Bình (cân bằng phe phái)danh từ

  영조는 탕평책으로 붕당의 대립을 완화하고자 했다.

  Yeongjoneun tangpyeongchaegeuro bungdangui daeribeul wanhwahagoja haetda.Vua Yeongjo muốn làm dịu đối lập phe phái bằng chính sách Đãng Bình.

• 실학

  silhak

  HVthực họcHán tự 實學

  Thực họcdanh từ

  실학자들은 백성의 삶에 도움이 되는 학문을 추구했다.

  Silhakjadeureun baekseongui salme doumi doeneun hangmuneul chuguhaetda.Các nhà Thực học theo đuổi học vấn có ích cho đời sống dân chúng.

• 세도정치

  sedojeongchi

  HVthế đạo chính trịHán tự 勢道政治

  chính trị thế đạo (ngoại thích chuyên quyền)danh từ

  세도정치 시기에 부정부패가 극심했다.

  Sedojeongchi sigie bujeongbupaega geuksimhaetda.Thời kỳ chính trị thế đạo, tham nhũng cực kỳ nghiêm trọng.

• 쇄국

  swaeguk

  HVtỏa quốcHán tự 鎖國

  bế quan tỏa cảngdanh từ

  흥선대원군은 쇄국 정책을 고수했다.

  Heungseondaewonguneun swaeguk jeongchaegeul gosuhaetda.Hưng Tuyên Đại viện quân kiên trì chính sách bế quan tỏa cảng.

• 개항

  gaehang

  HVkhai cảngHán tự 開港

  mở cửa cảng, mở cửa giao thươngdanh từ

  1876년 강화도 조약으로 조선은 개항하였다.

  1876nyeon ganghwado joyageuro joseoneun gaehanghayeotda.Năm 1876, với Hiệp ước Ganghwa, Joseon mở cửa cảng.

• 국권

  gukgwon

  HVquốc quyềnHán tự 國權

  chủ quyền quốc giadanh từ

  1910년 조선은 국권을 빼앗겼다.

  1910nyeon joseoneun gukgwoneul ppaeatgyeotda.Năm 1910, Joseon bị mất chủ quyền.

• 흥망성쇠

  heungmangseongsoe

  HVhưng vong thịnh suyHán tự 興亡盛衰

  hưng vong thịnh suycụm từ

  한 왕조의 흥망성쇠에는 늘 교훈이 담겨 있다.

  Han wangjoui heungmangseongsoeeneun neul gyohuni damgyeo itda.Sự hưng vong thịnh suy của một triều đại luôn chứa đựng bài học.

• 온고지신

  ongojisin

  HVôn cố tri tânHán tự 溫故知新

  ôn cố tri tân: ôn cũ để biết mớicụm từ

  역사를 배우는 것은 온고지신의 지혜를 얻기 위함이다.

  Yeoksareul baeuneun geoseun ongojisinui jihyereul eotgi wihamida.Học lịch sử là để có được trí tuệ ôn cũ biết mới.

• 사필귀정

  sapilgwijeong

  HVsự tất quy chínhHán tự 事必歸正

  sự tất quy chính: mọi việc rồi sẽ về lẽ phảicụm từ

  억울한 누명이 벗겨졌으니 사필귀정이다.

  Eogulhan numyeongi beotgyeojyeosseuni sapilgwijeongida.Oan khuất đã được giải, đúng là mọi việc rồi về lẽ phải.

Trong chuyến tham quan cung Gyeongbokgung, hướng dẫn viên Hùng (người Việt, chuyên tuyến Hàn Quốc) trò chuyện với tiến sĩ sử học Bae.

1. 훙

   훙

   박사님, 베트남 손님들에게 조선의 실록을 어떻게 소개하면 좋을까요?

   Baksanim, beteunam sonnimdeurege joseonui sillogeul eotteoke sogaehamyeon joeulkkayo?Thưa tiến sĩ, tôi nên giới thiệu Thực lục Joseon với khách Việt thế nào ạ?
2. 배

   배 박사

   실록은 분량이 방대할뿐더러 사관이 왕의 간섭 없이 기록했다는 점이 특징이에요.

   Sillogeun bullyangi bangdaehalppundeoreo sagwani wangui ganseop eopsi girokaetdaneun jeomi teukjingieyo.Thực lục không những đồ sộ mà đặc điểm còn là sử quan ghi chép không chịu sự can thiệp của vua.
3. 훙

   훙

   왕도 실록을 볼 수 없었다는 게 사실인가요?

   Wangdo sillogeul bol su eopseotdaneun ge sasiringayo?Có thật là vua cũng không được xem Thực lục không ạ?
4. 배

   배 박사

   원칙적으로는 그렇습니다. 그래서 사료로서 가치가 높지요.

   Wonchikjeogeuroneun geureosseumnida. Geuraeseo saryoroseo gachiga nopjiyo.Về nguyên tắc là vậy. Vì thế giá trị sử liệu rất cao.
5. 훙

   훙

   베트남에도 '대월사기전서' 같은 역사서가 있어서 손님들이 흥미로워할 것 같아요.

   Beteunamedo 'daewolsagijeonseo' gateun yeoksaseoga isseoseo sonnimdeuri heungmirowohal geot gatayo.Việt Nam cũng có sử như “Đại Việt sử ký toàn thư” nên chắc khách sẽ thấy thú vị.
6. 배

   배 박사

   좋은 비교네요. 두 나라 모두 유교적 사관 제도를 갖추고 있었으니까요.

   Joeun bigyoneyo. Du nara modu yugyojeok sagwan jedoreul gatchugo isseosseunikkayo.So sánh hay đấy. Vì cả hai nước đều có chế độ sử quan mang tính Nho giáo.
7. 훙

   훙

   그런데 조선이 좀 더 일찍 개항했던들 역사가 달라졌을까요?

   Geureonde joseoni jom deo iljjik gaehanghaetdeondeul yeoksaga dallajyeosseulkkayo?Nhưng giá Joseon mở cửa sớm hơn thì lịch sử có khác không ạ?
8. 배

   배 박사

   역사에 가정은 없다지만, 학자들 사이에서도 오랜 논쟁이 이어지는 주제예요.

   Yeoksae gajeongeun eopdajiman, hakjadeul saieseodo oraen nonjaengi ieojineun jujeyeyo.Người ta nói lịch sử không có chữ “nếu”, nhưng đó cũng là chủ đề tranh luận lâu dài trong giới học giả.
9. 훙

   훙

   흥망성쇠를 보면서 온고지신의 의미를 손님들과 나누고 싶습니다.

   Heungmangseongsoereul bomyeonseo ongojisinui uimireul sonnimdeulgwa nanugo sipseumnida.Qua sự hưng vong thịnh suy, tôi muốn chia sẻ với khách ý nghĩa của “ôn cố tri tân”.

Trình duyệt này chưa nghe được giọng nói. Mở bằng Chrome trên Android hoặc Safari trên iPhone để nhại theo; vẫn nghe mẫu được.