Triết học Khổng – Lão trong đời sống

• 哲学

  zhéxué

  HVtriết họcPhồn thể 哲學

  triết họcdanh từ

  中国古代哲学很重视人与自然的关系。

  Zhōngguó gǔdài zhéxué hěn zhòngshì rén yǔ zìrán de guānxi.Triết học cổ đại Trung Hoa rất coi trọng quan hệ giữa con người và tự nhiên.

• 智慧

  zhìhuì

  HVtrí tuệ

  trí tuệ, sự sáng suốtdanh từ

  《论语》里有很多生活的智慧。

  “Lúnyǔ” lǐ yǒu hěn duō shēnghuó de zhìhuì.Trong “Luận ngữ” có nhiều trí tuệ về cuộc sống.

• 中庸

  zhōngyōng

  HVtrung dung

  trung dung, không thái quádanh từ

  中庸不是没有原则，而是做事恰到好处。

  Zhōngyōng bù shì méiyǒu yuánzé, ér shì zuòshì qiàdào-hǎochù.Trung dung không phải là không có nguyên tắc, mà là làm việc vừa đúng mức.

• 孝道

  xiàodào

  HVhiếu đạo

  đạo hiếudanh từ

  越南人和中国人都很重视孝道。

  Yuènánrén hé Zhōngguórén dōu hěn zhòngshì xiàodào.Người Việt và người Trung Quốc đều rất coi trọng đạo hiếu.

• 谦虚

  qiānxū

  HVkhiêm hưPhồn thể 謙虛

  khiêm tốn, khiêm nhườngtính từ

  真正有学问的人往往很谦虚。

  Zhēnzhèng yǒu xuéwen de rén wǎngwǎng hěn qiānxū.Người thật sự có học vấn thường rất khiêm tốn.

• 骄傲

  jiāo'ào

  HVkiêu ngạoPhồn thể 驕傲

  kiêu ngạo; tự hàotính từ

  取得一点成绩就骄傲，是走不远的。

  Qǔdé yīdiǎn chéngjì jiù jiāo'ào, shì zǒu bù yuǎn de.Mới có chút thành tích đã kiêu ngạo thì không đi xa được.

• 宗教

  zōngjiào

  HVtông giáo

  tôn giáodanh từ

  儒家是一种思想，不完全是宗教。

  Rújiā shì yī zhǒng sīxiǎng, bù wánquán shì zōngjiào.Nho gia là một hệ tư tưởng, không hẳn là tôn giáo.

• 道教

  Dàojiào

  HVđạo giáo

  Đạo giáo (tôn giáo)danh từ

  道教和道家有关系，但不是一回事。

  Dàojiào hé dàojiā yǒu guānxi, dàn bù shì yī huí shì.Đạo giáo và Đạo gia có liên quan nhưng không phải là một.

• 信仰

  xìnyǎng

  HVtín ngưỡng

  tín ngưỡng, niềm tindanh từ

  每个人都有选择自己信仰的自由。

  Měi gè rén dōu yǒu xuǎnzé zìjǐ xìnyǎng de zìyóu.Mỗi người đều có quyền tự do chọn niềm tin của mình.

• 平凡

  píngfán

  HVbình phàm

  bình thường, bình dịtính từ

  伟大往往藏在平凡的生活里。

  Wěidà wǎngwǎng cáng zài píngfán de shēnghuó lǐ.Điều vĩ đại thường ẩn trong cuộc sống bình dị.

• 自在

  zìzai

  HVtự tại

  thoải mái, tự tạitính từ

  不追求名利，日子反而过得很自在。

  Bù zhuīqiú mínglì, rìzi fǎn'ér guò de hěn zìzai.Không chạy theo danh lợi, ngày tháng lại trôi qua rất thảnh thơi.

• 天下

  tiānxià

  HVthiên hạ

  thiên hạ, khắp thế giandanh từ

  古人说：“修身、齐家、治国、平天下。”

  Gǔrén shuō: “Xiūshēn, qíjiā, zhìguó, píng tiānxià.”Người xưa nói: “Tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ.”

• 和谐

  héxié

  HVhòa hàiPhồn thể 和諧

  hài hòatính từ

  儒家追求人与人之间的和谐。

  Rújiā zhuīqiú rén yǔ rén zhījiān de héxié.Nho gia hướng tới sự hài hòa giữa người với người.

• 富有

  fùyǒu

  HVphú hữu

  giàu có; giàu (tính chất gì)tính từ

  他不富有，却活得很快乐。

  Tā bù fùyǒu, què huó de hěn kuàilè.Ông ấy không giàu có nhưng sống rất vui.

• 关爱

  guān'ài

  HVquan áiPhồn thể 關愛

  quan tâm yêu thươngđộng từ

  孝道不只是养活父母，更是关爱父母。

  Xiàodào bù zhǐ shì yǎnghuo fùmǔ, gèng shì guān'ài fùmǔ.Đạo hiếu không chỉ là nuôi cha mẹ, mà còn là quan tâm yêu thương cha mẹ.

• 奉献

  fèngxiàn

  HVphụng hiếnPhồn thể 奉獻

  cống hiến, hiến dângđộng từ

  她把一生都奉献给了山区的孩子。

  Tā bǎ yīshēng dōu fèngxiàn gěi le shānqū de háizi.Bà đã cống hiến cả đời cho trẻ em vùng núi.

• 忠心

  zhōngxīn

  HVtrung tâm

  lòng trung thànhdanh từ

  古代的大臣要对国家忠心。

  Gǔdài de dàchén yào duì guójiā zhōngxīn.Quan đại thần thời xưa phải một lòng trung thành với đất nước.

• 亲属

  qīnshǔ

  HVthân thuộcPhồn thể 親屬

  người thân, họ hàngdanh từ

  春节时，越南人会去拜访各家亲属。

  Chūnjié shí, Yuènánrén huì qù bàifǎng gè jiā qīnshǔ.Dịp Tết, người Việt đi thăm họ hàng các nhà.

• 祖父

  zǔfù

  HVtổ phụ

  ông nộidanh từ

  我的祖父常常给我讲孔子的故事。

  Wǒ de zǔfù chángcháng gěi wǒ jiǎng Kǒngzǐ de gùshi.Ông nội tôi hay kể cho tôi nghe chuyện về Khổng Tử.

• 一贯

  yīguàn

  HVnhất quánPhồn thể 一貫

  trước sau như một, xưa nay vẫn thếtính từ

  诚实是他一贯的作风。

  Chéngshí shì tā yīguàn de zuòfēng.Trung thực là tác phong trước sau như một của anh ấy.

• 如一

  rúyī

  HVnhư nhất

  như một, không thay đổitính từ

  孔子认为，君子应该言行如一。

  Kǒngzǐ rènwéi, jūnzǐ yīnggāi yánxíng rúyī.Khổng Tử cho rằng người quân tử nên lời nói và việc làm như một.

• 顺其自然

  shùnqízìrán

  HVthuận kỳ tự nhiênPhồn thể 順其自然

  thuận theo tự nhiên, để mọi việc diễn ra tự nhiêncụm từ

  尽力以后，结果就顺其自然吧。

  Jìnlì yǐhòu, jiéguǒ jiù shùnqízìrán ba.Đã cố hết sức rồi thì kết quả cứ thuận theo tự nhiên.

• 上善若水

  shàngshàn-ruòshuǐ

  HVthượng thiện nhược thủy

  điều thiện cao nhất giống như nước (Lão Tử)cụm từ

  “上善若水”告诉我们，柔软也是一种力量。

  “Shàngshàn-ruòshuǐ” gàosu wǒmen, róuruǎn yě shì yī zhǒng lìliang.“Thượng thiện nhược thủy” cho ta biết mềm mại cũng là một sức mạnh.

• 温故知新

  wēngù-zhīxīn

  HVôn cố tri tân

  ôn cũ biết mớicụm từ

  学习要温故知新，经常复习。

  Xuéxí yào wēngù-zhīxīn, jīngcháng fùxí.Học phải ôn cũ biết mới, thường xuyên ôn tập.

Sau buổi học triết học Trung Hoa, Nam (sinh viên Việt Nam ở Đại học Sơn Đông) trò chuyện với giáo sư Khổng.

1. 南

   南

   孔教授，我一直觉得儒家讲规矩，道家讲自由，两者好像是矛盾的。

   Kǒng jiàoshòu, wǒ yīzhí juéde rújiā jiǎng guīju, dàojiā jiǎng zìyóu, liǎng zhě hǎoxiàng shì máodùn de.Thưa giáo sư Khổng, em vẫn nghĩ Nho gia đề cao khuôn phép, Đạo gia đề cao tự do, hai bên dường như mâu thuẫn.
2. 孔

   孔教授

   看似矛盾，其实是互补的。中国人常说“入世用儒，出世用道”。

   Kànsì máodùn, qíshí shì hùbǔ de. Zhōngguórén cháng shuō “rùshì yòng rú, chūshì yòng dào”.Trông thì mâu thuẫn, thực ra bổ sung cho nhau. Người Trung Quốc hay nói “nhập thế dùng Nho, xuất thế dùng Đạo”.
3. 南

   南

   什么意思呢？

   Shénme yìsi ne?Nghĩa là sao ạ?
4. 孔

   孔教授

   工作的时候，要有责任心，对家人要关爱、对国家要奉献；遇到挫折的时候，就要学会不追求名利，顺其自然，活得自在一些。

   Gōngzuò de shíhou, yào yǒu zérènxīn, duì jiārén yào guān'ài, duì guójiā yào fèngxiàn; yùdào cuòzhé de shíhou, jiù yào xuéhuì bù zhuīqiú mínglì, shùnqízìrán, huó de zìzai yīxiē.Khi làm việc thì phải có trách nhiệm, với gia đình phải quan tâm yêu thương, với đất nước phải cống hiến; khi gặp trắc trở thì học cách không chạy theo danh lợi, thuận theo tự nhiên, sống thảnh thơi hơn.
5. 南

   南

   可是“无为”听起来有点消极，现在竞争这么激烈，什么都不做怎么行？

   Kěshì “wúwéi” tīng qǐlai yǒudiǎn xiāojí, xiànzài jìngzhēng zhème jīliè, shénme dōu bù zuò zěnme xíng?Nhưng “vô vi” nghe hơi tiêu cực, giờ cạnh tranh gay gắt thế, không làm gì sao được ạ?
6. 孔

   孔教授

   “无为”并非不做，而是不违背规律、不勉强。好的管理者不会事事都管，而是让团队自己发挥。

   “Wúwéi” bìngfēi bù zuò, ér shì bù wéibèi guīlǜ, bù miǎnqiǎng. Hǎo de guǎnlǐzhě bù huì shìshì dōu guǎn, ér shì ràng tuánduì zìjǐ fāhuī.“Vô vi” không phải là không làm, mà là không trái quy luật, không gượng ép. Nhà quản lý giỏi không việc gì cũng quản, mà để đội nhóm tự phát huy.
7. 南

   南

   原来如此！那儒家的“中庸”是不是就是“和稀泥”？

   Yuánlái rúcǐ! Nà rújiā de “zhōngyōng” shì bù shì jiù shì “huò xīní”?Ra là vậy! Thế “trung dung” của Nho gia có phải là “ba phải” không ạ?
8. 孔

   孔教授

   这是最常见的误解。中庸是做事恰到好处，不走极端，追求和谐，但一贯坚持原则。

   Zhè shì zuì chángjiàn de wùjiě. Zhōngyōng shì zuòshì qiàdào-hǎochù, bù zǒu jíduān, zhuīqiú héxié, dàn yīguàn jiānchí yuánzé.Đó là hiểu lầm phổ biến nhất. Trung dung là làm việc vừa đúng mức, không đi tới cực đoan, hướng tới hài hòa nhưng trước sau vẫn giữ nguyên tắc.
9. 南

   南

   两千多年前的智慧，今天还这么有用，真了不起。

   Liǎngqiān duō nián qián de zhìhuì, jīntiān hái zhème yǒuyòng, zhēn liǎobuqǐ.Trí tuệ từ hơn hai nghìn năm trước mà hôm nay vẫn hữu ích thế, thật đáng nể.
10. 孔

    孔教授

    这就是温故知新嘛。你读了一个学期，也算是入门了。古书不好读，慢慢来，要谦虚，也不要着急。

    Zhè jiù shì wēngù-zhīxīn ma. Nǐ dú le yī gè xuéqī, yě suànshì rùmén le. Gǔshū bù hǎo dú, mànmàn lái, yào qiānxū, yě bù yào zháojí.Đó chính là ôn cũ biết mới. Em đọc một học kỳ rồi, cũng coi như đã nhập môn. Sách cổ khó đọc, cứ từ từ, phải khiêm tốn nhưng cũng đừng sốt ruột.
11. 南

    南

    谢谢教授！我打算先读《论语》的越南语译本，再对照原文。

    Xièxie jiàoshòu! Wǒ dǎsuàn xiān dú “Lúnyǔ” de Yuènányǔ yìběn, zài duìzhào yuánwén.Cảm ơn giáo sư! Em định đọc bản dịch tiếng Việt của “Luận ngữ” trước, rồi đối chiếu nguyên văn.

Trình duyệt này chưa nghe được giọng nói. Mở bằng Chrome trên Android hoặc Safari trên iPhone để nhại theo; vẫn nghe mẫu được.