Khoa học nhận thức: vì sao con người hay nhầm

• 認知

  にんちninchi

  HVnhận tri

  nhận thức (tâm lý học); công nhậndanh từ

  年齢とともに認知機能は低下する。

  ねんれいと ともに にんちきのうは ていか する。Chức năng nhận thức suy giảm theo tuổi tác.

• 錯覚

  さっかくsakkaku

  HVthác giác

  ảo giác; sự nhầm tưởngdanh từ

  二本の線が違う長さに見えるのは錯覚だ。

  にほんの せんが ちがう ながさに みえるのは さっかくだ。Hai đường thẳng trông dài ngắn khác nhau là do ảo giác.

• 偏見

  へんけんhenken

  HVthiên kiến

  thành kiến, định kiếndanh từ

  外国人に対する偏見をなくしたい。

  がいこくじんに たいする へんけんを なくしたい。Tôi muốn xóa bỏ định kiến đối với người nước ngoài.

• 先入観

  せんにゅうかんsennyūkan

  HVtiên nhập quan

  ấn tượng có sẵn, định kiến từ trướcdanh từ

  先入観を持たずに話を聞く。

  せんにゅうかんを もたずに はなしを きく。Lắng nghe mà không mang định kiến có sẵn.

• 直感

  ちょっかんchokkan

  HVtrực cảm

  trực giácdanh từ

  直感に頼りすぎると判断を誤る。

  ちょっかんに たよりすぎると はんだんを あやまる。Dựa quá nhiều vào trực giác dễ phán đoán sai.

• 推論

  すいろんsuiron

  HVsuy luận

  suy luậndanh từ

  限られたデータから推論する。

  かぎられた データから すいろん する。Suy luận từ dữ liệu hạn chế.

• 思い込み

  おもいこみomoikomi

  HVtư nhập

  sự đinh ninh, tin chắc (thường là sai)danh từ

  それは単なる思い込みにすぎない。

  それは たんなる おもいこみに すぎない。Đó chẳng qua chỉ là sự đinh ninh của bạn.

• 想起

  そうきsōki

  HVtưởng khởi

  nhớ lại, gợi nhớdanh từ

  香りは古い記憶を想起させる。

  かおりは ふるい きおくを そうき させる。Mùi hương gợi lại những ký ức xưa.

• 知覚

  ちかくchikaku

  HVtri giác

  tri giác, cảm nhận bằng giác quandanh từ

  人間の知覚には限界がある。

  にんげんの ちかくには げんかいが ある。Tri giác của con người có giới hạn.

• 誘発

  ゆうはつyūhatsu

  HVdụ phát

  gây ra, kích phátdanh từ

  睡眠不足は事故を誘発する。

  すいみんぶそくは じこを ゆうはつ する。Thiếu ngủ dễ gây ra tai nạn.

• 被験者

  ひけんしゃhikensha

  HVbị nghiệm giả

  người tham gia thí nghiệmdanh từ

  被験者を二つのグループに分けた。

  ひけんしゃを ふたつの グループに わけた。Chia người tham gia thí nghiệm thành hai nhóm.

• 反証

  はんしょうhanshō

  HVphản chứng

  bằng chứng phản bác; chứng minh là saidanh từ

  その仮説を反証するデータが見つかった。

  その かせつを はんしょう する データが みつかった。Đã tìm thấy dữ liệu bác bỏ giả thuyết đó.

• 往々にして

  おうおうにしてōō ni shite

  HVvãng

  thường hay, không hiếm khi (điều không mong muốn)phó từ

  人は往々にして自分の記憶を過信する。

  ひとは おうおうに して じぶんの きおくを かしん する。Con người thường hay quá tin vào trí nhớ của mình.

• 立証

  りっしょうrisshō

  HVlập chứng

  chứng minh (bằng chứng cứ)danh từ

  その効果はまだ立証されていない。

  その こうかは まだ りっしょう されて いない。Hiệu quả đó vẫn chưa được chứng minh.

• 概して

  がいしてgaishite

  HVkhái

  nhìn chung, nói chungphó từ

  今回の実験結果は概して良好だった。

  こんかいの じっけん けっかは がいして りょうこうだった。Nhìn chung, kết quả thí nghiệm lần này khả quan.

• 歪める

  ゆがめるyugameru

  HVoai

  làm méo, bóp méođộng từ

  感情は記憶を歪めることがある。

  かんじょうは きおくを ゆがめる ことが ある。Cảm xúc có thể bóp méo ký ức.

• 陥る

  おちいるochiiru

  HVhãm

  rơi vào (tình trạng xấu)động từ

  人は不安になると極端な考えに陥りやすい。

  ひとは ふあんに なると きょくたんな かんがえに おちいりやすい。Khi bất an, con người dễ rơi vào suy nghĩ cực đoan.

• 惑わす

  まどわすmadowasu

  HVhoặc

  làm rối trí, đánh lừađộng từ

  誇大広告に惑わされてはいけない。

  こだいこうこくに まどわされては いけない。Đừng để quảng cáo thổi phồng đánh lừa.

• 非合理

  ひごうりhigōri

  HVphi hợp lý

  phi lý tính, không hợp lýdanh từ

  人間は時に非合理な選択をする。

  にんげんは ときに ひごうりな せんたくを する。Con người đôi khi đưa ra lựa chọn phi lý tính.

• 無意識

  むいしきmuishiki

  HVvô ý thức

  vô thứcdanh từ

  無意識のうちに同じ行動を繰り返す。

  むいしきの うちに おなじ こうどうを くりかえす。Vô thức lặp đi lặp lại cùng một hành động.

• 裏付け

  うらづけurazuke

  HVlý phó

  bằng chứng xác nhận, cơ sởdanh từ

  データの裏付けのない主張は弱い。

  データの うらづけの ない しゅちょうは よわい。Lập luận không có dữ liệu xác nhận thì yếu.

• 見落とす

  みおとすmiotosu

  HVkiến lạc

  bỏ sót, không nhận rađộng từ

  重要な誤りを見落としていた。

  じゅうような あやまりを みおとして いた。Tôi đã bỏ sót một lỗi quan trọng.

• 早合点

  はやがてんhayagaten

  HVtảo hợp điểm

  vội hiểu (sai), kết luận vộidanh từ

  早合点して失敗した。

  はやがてん して しっぱい した。Vội kết luận nên thất bại.

• 解明

  かいめいkaimei

  HVgiải minh

  làm sáng tỏdanh từ

  脳の仕組みはまだ完全には解明されていない。

  のうの しくみは まだ かんぜんには かいめい されて いない。Cơ chế của não vẫn chưa được làm sáng tỏ hoàn toàn.

• 脳裏

  のうりnōri

  HVnão lý

  trong tâm trídanh từ

  その光景が今も脳裏に焼き付いている。

  その こうけいが いまも のうりに やきついて いる。Cảnh tượng ấy đến giờ vẫn khắc sâu trong tâm trí tôi.

Minh, kỹ sư dữ liệu người Việt, trao đổi với nhà nghiên cứu Yamada ở một viện nghiên cứu tâm lý học về kết quả thí nghiệm.

1. 山

   山田

   ミンさん、昨日の実験のデータ、見てくれましたか。

   ミンさん、きのうの じっけんの データ、みて くれましたか。Anh Minh, anh xem dữ liệu thí nghiệm hôm qua chưa?
2. ミ

   ミン

   はい。被験者は専門家ほど直感を信じると思いきや、むしろ逆の結果でした。

   はい。ひけんしゃは せんもんか ほど ちょっかんを しんじると おもいきや、むしろ ぎゃくの けっかでした。Rồi ạ. Cứ tưởng người tham gia càng chuyên môn càng tin trực giác, ai ngờ kết quả lại ngược lại.
3. 山

   山田

   面白いですね。素人は先入観で早合点するきらいがある、ということでしょうか。

   おもしろいですね。しろうとは せんにゅうかんで はやがてん する きらいが ある、と いう ことでしょうか。Thú vị thật. Nghĩa là người không chuyên có xu hướng kết luận vội theo định kiến?
4. ミ

   ミン

   一概には言えません。サンプルが小さいので、まだ仮説の段階です。

   いちがいには いえません。サンプルが ちいさいので、まだ かせつの だんかいです。Chưa thể nói chung như vậy được. Mẫu còn nhỏ nên vẫn ở giai đoạn giả thuyết.
5. 山

   山田

   確かに、裏付けとなるデータが足りませんね。

   たしかに、うらづけと なる データが たりませんね。Đúng là còn thiếu dữ liệu làm cơ sở.
6. ミ

   ミン

   それに、質問文の表現が回答を誘発した可能性も見落とせません。

   それに、しつもんぶんの ひょうげんが かいとうを ゆうはつ した かのうせいも みおとせません。Hơn nữa, không thể bỏ qua khả năng cách diễn đạt câu hỏi đã gợi ra câu trả lời.
7. 山

   山田

   学部生ならいざしらず、私たちがそこを見落としたら恥ずかしいですからね。

   がくぶせいなら いざしらず、わたしたちが そこを みおとしたら はずかしいですからね。Sinh viên thì còn được, chứ chúng ta mà bỏ sót điểm đó thì xấu hổ lắm.
8. ミ

   ミン

   次は条件を変えて、もう一度検証しましょう。

   つぎは じょうけんを かえて、もう いちど けんしょう しましょう。Lần sau ta đổi điều kiện và kiểm chứng lại nhé.
9. 山

   山田

   ええ。以前にもまして、慎重な設計が必要ですね。

   ええ。いぜんにも まして、しんちょうな せっけいが ひつようですね。Vâng. Cần thiết kế thận trọng hơn cả trước đây.

Trình duyệt này chưa nghe được giọng nói. Mở bằng Chrome trên Android hoặc Safari trên iPhone để nhại theo; vẫn nghe mẫu được.