Văn học cổ điển: Đường thi, Tống từ

• 绝句

  juéjù

  HVtuyệt cúPhồn thể 絕句

  thơ tứ tuyệtdanh từ

  绝句只有四句，却能写尽离愁。

  Juéjù zhǐyǒu sì jù, què néng xiějìn líchóu.Thơ tứ tuyệt chỉ có bốn câu mà nói hết được nỗi sầu ly biệt.

• 律诗

  lǜshī

  HVluật thiPhồn thể 律詩

  thơ luật (bát cú)danh từ

  律诗共八句，中间两联要求对仗。

  Lǜshī gòng bā jù, zhōngjiān liǎng lián yāoqiú duìzhàng.Thơ luật có tám câu, hai liên giữa phải đối nhau.

• 韵味

  yùnwèi

  HVvận vịPhồn thể 韻味

  phong vị, dư vị (của thơ, nhạc)danh từ

  用普通话读唐诗，有些韵味已经听不出来了。

  Yòng pǔtōnghuà dú Tángshī, yǒuxiē yùnwèi yǐjīng tīng bù chūlai le.Đọc thơ Đường bằng tiếng phổ thông, có những dư vị đã không còn nghe ra được.

• 平仄

  píngzè

  HVbình trắc

  bằng trắcdanh từ

  越南的唐律诗也讲究平仄。

  Yuènán de Tánglǜshī yě jiǎngjiu píngzè.Thơ Đường luật Việt Nam cũng coi trọng bằng trắc.

• 对仗

  duìzhàng

  HVđối trượngPhồn thể 對仗

  phép đối (trong thơ)danh từ

  这两句对仗工整，读来朗朗上口。

  Zhè liǎng jù duìzhàng gōngzhěng, dú lái lǎnglǎng shàngkǒu.Hai câu này đối rất chỉnh, đọc lên rất thuận miệng.

• 背诵

  bèisòng

  HVbối tụngPhồn thể 背誦

  học thuộc lòng, đọc thuộcđộng từ

  很多越南老人至今还能背诵《翘传》的片段。

  Hěn duō Yuènán lǎorén zhìjīn hái néng bèisòng “Qiào Zhuàn” de piànduàn.Nhiều cụ già Việt Nam đến nay vẫn đọc thuộc được những đoạn “Truyện Kiều”.

• 委婉

  wěiwǎn

  HVủy uyển

  uyển chuyển, nói khéo, tế nhịtính từ

  诗人用委婉的笔法表达了对朋友的思念。

  Shīrén yòng wěiwǎn de bǐfǎ biǎodá le duì péngyou de sīniàn.Nhà thơ dùng ngòi bút uyển chuyển để bày tỏ nỗi nhớ bạn.

• 典范

  diǎnfàn

  HVđiển phạmPhồn thể 典範

  mẫu mực, khuôn mẫudanh từ

  这首诗被视为炼字的典范。

  Zhè shǒu shī bèi shìwéi liànzì de diǎnfàn.Bài thơ này được coi là mẫu mực của việc luyện chữ.

• 意境

  yìjìng

  HVý cảnh

  ý cảnh (không khí, cảnh giới của tác phẩm)danh từ

  这首诗意境深远，耐人寻味。

  Zhè shǒu shī yìjìng shēnyuǎn, nài rén xúnwèi.Bài thơ này ý cảnh sâu xa, càng ngẫm càng thấm.

• 寓意

  yùyì

  HVngụ ý

  ngụ ý, ý nghĩa gửi gắmdanh từ

  诗中的明月寓意着团圆与思乡。

  Shī zhōng de míngyuè yùyìzhe tuányuán yǔ sīxiāng.Vầng trăng sáng trong thơ ngụ ý sum họp và nỗi nhớ quê.

• 朦胧

  ménglóng

  HVmông lungPhồn thể 朦朧

  mờ ảo, mông lungtính từ

  月色朦胧，更添了几分离愁。

  Yuèsè ménglóng, gèng tiān le jǐ fēn líchóu.Ánh trăng mờ ảo càng thêm mấy phần sầu ly biệt.

• 气势

  qìshì

  HVkhí thếPhồn thể 氣勢

  khí thế, khí pháchdanh từ

  苏轼的词气势磅礴，风格豪放。

  Sū Shì de cí qìshì pángbó, fēnggé háofàng.Từ của Tô Thức khí thế mạnh mẽ, phong cách phóng khoáng.

• 抒情

  shūqíng

  HVtrữ tình

  trữ tình, bày tỏ cảm xúcđộng từ

  诗人借景抒情，写出了心中的孤独。

  Shīrén jiè jǐng shūqíng, xiěchū le xīnzhōng de gūdú.Nhà thơ mượn cảnh tả tình, viết ra nỗi cô đơn trong lòng.

• 含蓄

  hánxù

  HVhàm súc

  hàm súc, kín đáotính từ

  中国古诗讲究含蓄，不把话说尽。

  Zhōngguó gǔshī jiǎngjiu hánxù, bù bǎ huà shuōjìn.Thơ cổ Trung Quốc chuộng sự hàm súc, không nói hết lời.

• 文人

  wénrén

  HVvăn nhân

  văn nhân, nhà nho, người làm văn chươngdanh từ

  古代文人常以诗会友。

  Gǔdài wénrén cháng yǐ shī huì yǒu.Văn nhân thời xưa thường lấy thơ để kết bạn.

• 古人

  gǔrén

  HVcổ nhân

  người xưa, cổ nhândanh từ

  古人写诗，讲究一字不可移易。

  Gǔrén xiě shī, jiǎngjiu yī zì bùkě yíyì.Người xưa làm thơ chuộng việc một chữ cũng không thể thay đổi.

• 鉴赏

  jiànshǎng

  HVgiám thưởngPhồn thể 鑒賞

  thẩm định và thưởng thứcđộng từ

  诗词鉴赏是高考语文的必考题型。

  Shīcí jiànshǎng shì gāokǎo yǔwén de bì kǎo tíxíng.Thẩm bình thơ từ là dạng đề bắt buộc trong môn Ngữ văn thi đại học.

• 情怀

  qínghuái

  HVtình hoàiPhồn thể 情懷

  tâm tình, nỗi lòngdanh từ

  这首诗表达了诗人的家国情怀。

  Zhè shǒu shī biǎodá le shīrén de jiāguó qínghuái.Bài thơ này bày tỏ nỗi lòng của nhà thơ đối với gia đình và đất nước.

• 荒凉

  huāngliáng

  HVhoang lươngPhồn thể 荒涼

  hoang vắng, hoang vutính từ

  边塞诗多写大漠的荒凉景色。

  Biānsàishī duō xiě dàmò de huāngliáng jǐngsè.Thơ biên tái hay tả cảnh sa mạc hoang vắng.

• 伤感

  shānggǎn

  HVthương cảmPhồn thể 傷感

  buồn thương, xúc động buồntính từ

  读完这首词，心中不免有些伤感。

  Dúwán zhè shǒu cí, xīnzhōng bùmiǎn yǒuxiē shānggǎn.Đọc xong bài từ này, lòng không khỏi có chút buồn thương.

• 耐人寻味

  nài rén xún wèi

  HVnại nhân tầm vịPhồn thể 耐人尋味

  (thành ngữ) đáng suy ngẫm, càng ngẫm càng thấmcụm từ

  短短二十个字，却耐人寻味。

  Duǎnduǎn èrshí gè zì, què nài rén xún wèi.Chỉ hai mươi chữ ngắn ngủi mà càng ngẫm càng thấm.

• 寄托

  jìtuō

  HVký thácPhồn thể 寄託

  gửi gắm, ký thácđộng từ

  诗人把思乡之情寄托在明月上。

  Shīrén bǎ sīxiāng zhī qíng jìtuō zài míngyuè shàng.Nhà thơ gửi gắm nỗi nhớ quê vào vầng trăng sáng.

• 引经据典

  yǐn jīng jù diǎn

  HVdẫn kinh cứ điểnPhồn thể 引經據典

  (thành ngữ) dẫn kinh điển, trích điển cốcụm từ

  他的诗喜欢引经据典，不看注释很难读懂。

  Tā de shī xǐhuan yǐn jīng jù diǎn, bù kàn zhùshì hěn nán dúdǒng.Thơ ông ấy hay dẫn điển cố, không xem chú thích thì rất khó hiểu.

• 家喻户晓

  jiā yù hù xiǎo

  HVgia dụ hộ hiểuPhồn thể 家喻戶曉

  (thành ngữ) nhà nhà đều biết, ai ai cũng biếtcụm từ

  《静夜思》在中国可谓家喻户晓。

  “Jìng Yè Sī” zài Zhōngguó kěwèi jiā yù hù xiǎo.Bài “Tĩnh dạ tư” ở Trung Quốc có thể nói là nhà nhà đều biết.

• 情景交融

  qíng jǐng jiāo róng

  HVtình cảnh giao dung

  (thành ngữ) tình và cảnh hòa quyệncụm từ

  好诗往往情景交融，难分彼此。

  Hǎo shī wǎngwǎng qíng jǐng jiāo róng, nán fēn bǐcǐ.Thơ hay thường tình cảnh hòa quyện, khó tách rời.

• 一字千金

  yī zì qiān jīn

  HVnhất tự thiên kim

  (thành ngữ) một chữ đáng nghìn vàng (văn chương quý giá)cụm từ

  这篇文章字字珠玑，可谓一字千金。

  Zhè piān wénzhāng zì zì zhūjī, kěwèi yī zì qiān jīn.Bài văn này chữ nào cũng như ngọc, có thể nói một chữ đáng nghìn vàng.

Giờ thảo luận ở khoa Trung văn, Đại học Sư phạm Hà Nội: Phương và bạn du học sinh Trung Quốc Tô Vũ trao đổi về cách dịch thơ.

1. 阿

   阿芳

   苏雨，你说“春风又绿江南岸”这句诗，何以被称为炼字的典范？

   Sū Yǔ, nǐ shuō “Chūnfēng yòu lǜ Jiāngnán àn” zhè jù shī, héyǐ bèi chēngwéi liànzì de diǎnfàn?Tô Vũ này, câu “Gió xuân lại xanh bờ Giang Nam”, vì sao lại được gọi là mẫu mực của luyện chữ?
2. 苏

   苏雨

   相传王安石先后试过“到”“过”“入”“满”，最后才定下“绿”字。

   Xiāngchuán Wáng Ānshí xiānhòu shìguo “dào” “guò” “rù” “mǎn”, zuìhòu cái dìngxià “lǜ” zì.Tương truyền Vương An Thạch đã lần lượt thử “đến”, “qua”, “vào”, “đầy”, cuối cùng mới chọn chữ “xanh”.
3. 阿

   阿芳

   形容词当动词用，一下子就有了颜色，有了动感，何其传神！

   Xíngróngcí dàng dòngcí yòng, yīxiàzi jiù yǒu le yánsè, yǒu le dònggǎn, héqí chuánshén!Tính từ dùng như động từ, lập tức có màu sắc, có chuyển động, sống động biết bao!
4. 苏

   苏雨

   对。读过的人莫不佩服，这就是一字千金。

   Duì. Dúguo de rén mò bù pèifú, zhè jiù shì yī zì qiān jīn.Đúng thế. Ai đọc cũng phục, đó chính là một chữ đáng nghìn vàng.
5. 阿

   阿芳

   可是译成越南语，“làm xanh”听起来很生硬。

   Kěshì yìchéng Yuènányǔ, “làm xanh” tīng qǐlai hěn shēngyìng.Nhưng dịch sang tiếng Việt, “làm xanh” nghe rất cứng.
6. 苏

   苏雨

   那就先别追求字字对应，先保住意境和韵味。

   Nà jiù xiān bié zhuīqiú zì zì duìyìng, xiān bǎozhù yìjìng hé yùnwèi.Vậy thì khoan theo đuổi tương ứng từng chữ, giữ được ý cảnh và dư vị trước đã.
7. 阿

   阿芳

   越南的唐律诗也讲究平仄和对仗，我觉得翻译成六八体未尝不可。

   Yuènán de Tánglǜshī yě jiǎngjiu píngzè hé duìzhàng, wǒ juéde fānyì chéng liù-bā tǐ wèicháng bù kě.Thơ Đường luật Việt Nam cũng coi trọng bằng trắc và phép đối, mình thấy dịch thành thể lục bát cũng không phải là không được.
8. 苏

   苏雨

   有意思！不过律诗的含蓄，六八体能保留多少？

   Yǒu yìsi! Bùguò lǜshī de hánxù, liù-bā tǐ néng bǎoliú duōshao?Hay đấy! Nhưng sự hàm súc của thơ luật, thể lục bát giữ được bao nhiêu?
9. 阿

   阿芳

   这正是难处。所以我打算附上注释，解释诗里的典故和寓意。

   Zhè zhèng shì nánchù. Suǒyǐ wǒ dǎsuàn fùshàng zhùshì, jiěshì shī lǐ de diǎngù hé yùyì.Đó chính là cái khó. Nên mình định kèm chú thích, giải thích điển cố và ngụ ý trong bài thơ.
10. 苏

    苏雨

    好主意。下周的鉴赏课，你就讲这个吧！

    Hǎo zhǔyi. Xià zhōu de jiànshǎng kè, nǐ jiù jiǎng zhège ba!Ý hay đấy. Giờ thẩm bình tuần sau, cậu trình bày đề tài này nhé!

Trình duyệt này chưa nghe được giọng nói. Mở bằng Chrome trên Android hoặc Safari trên iPhone để nhại theo; vẫn nghe mẫu được.